|
AŞIRI BESLEME VE TURBO
ŞARJ
Genellikle motorun modifiyesinde sağlanmaya çalışılan daha fazla
basınçlı soğuk hava girişi ve bunu belirli oranlarda besleyebilecek
yakıt enjeksiyonudur. Yanma odasında patlayarak piston hareketini sağlayan
hava benzin karışımında benzin oranı hava oranına göre çok azdır.
Genellikle 14:1 veya 15:1 gibi hava:benzin oranları ile bu patlama gerçekleşmektedir.
İçeri giren havadaki moleküllerin yoğun olması
en önemli faktördür. Bu da ısı farkına göre değişir. Soğuk
hava sıcak havadan çok daha yoğundur. İçeri giren hava ne kadar yoğun
olursa içerdeki patlama o derece şiddetli, üretilen güç ve tork da
o derece yüksek olur. Otomobillerin soğuk havada daha iyi performans göstermelerinin
ve hava filtrelerinin soğuk hava alacak şekilde monte edilmesinin
sebebi de budur. Daha fazla yoğun havayı içeri almanın ise çeşitli
yolları vardır
Literatürde aşırı besleme olarak da tabir edilen
ve birbirine benzer mantıkla çalışan Turboşarj, Süperşarj ve
Kompresör uygulamaları buna örnektir.
Süperşarj
Dışarıdan gelen havayı basınçlı bir şekilde içeri
püskürtecek şekilde dizayn edilmiştir.Süperşarjın iki çeşit
uygulanması mümkündür. Emme manifoldu ile throttle body arasına
veya throttle body’nin önündeki hava girişine monte edilebilir. Eğer
emme manifoldu ile throttle body arasına monte edilirse, enjeksiyon
sisteminde mekanik bir değişiklik yapmadan benzin akışının
ayarlanması mümkün olur. Bu genellikle yarış otomobillerinde de
tercih edilen daha pratik bir sistemdir. Eğer süperşarj throttle
body’nin önünde monte edilirse, gelen basınçlı havayı karşılamak
için normalden daha yüksek basınçla yakıt püskürtülmesi
gerekecektir.
Süperşarjın içindeki kompresör çalışma gücünü
yine motor kayışlarından ve dişlilerden alır. Bu çalışmak için
turboşarja göre daha fazla güç gerektiren bir sistemdir. Ayrıca sağladığı
sıkışma sebebiyle motorun çabuk yıpranmasına sebep olmaması için
motor kompresyon oranı pistonların değişmesi suretiyle düşürülmelidir.
Dezavantajı
Aynı silindir hacminde ve aynı yanma odalarına sahip iki motordan, süperşarj
uygulanmış olan motor aynı büyüklük içinde daha fazla sıkıştırma
ile çalışacak ve daha fazla benzin yakacaktır. Buna karşılık
turbo uygulamasındaki kadar yüksek güç veremeyecektir.
Avantajı
Turboşarj uygulamasında, turbonun devreye girmesi için yanan gazın
geri dönmesi ve türbünü doldurması gerekmektedir. Fakat Süperşarj
uygulamasında turbonun devreye girmesi için gereken zaman ve motor
devri, süperşarjın devreye girmesi için gerekmemektedir. Gaz pedalına
ilk basıldığı anda açılan süperşarj, en alt devirden itibaren gücünü
gösterecektir.
Turboşarj
Turboşarj, egzoz gazı ile çalışan bir süperşarj
olarak tanımlanabilir. Gücünü süperşarj gibi kayışlardan ve dişlilerden
değil, egzoz gazının basıncından alır.
Yanma odasında patlayan hava benzin karışımı,
gaza dönüşerek egzoz sübaplarından egzoz manifolduna doğru itilir.
Bu aşamada egzoza giden gazın basıncı, yol üzerindeki turbonun
pervanesini döndürür ve bu yönlü pervane sayesinde gazın önemli
bir kısmını türbüne girer. Türbün basınçlı gazla dolduğu
andan itibaren ters yöndeki kompresör pervane de basınçla dönmeye
başlar. Gazı, basınçlı bir şekilde, dışarıdan alınan ve emme
manifoltuna giren temiz havanın üzerine püskürterek motora giren
toplam hava yoğunluğunu ve basıncını normalin yaklaşık %50 daha
üstüne çıkarır. Bu da içeri giren havanın benzinle birlikte ateşlendiğinde
çok daha şiddetli bir patlama gerçekleştirmesini sağlar.
Tabi ki süperşarjda olduğu gibi, turboda da motor
kompresyon oranı atmosferik motorlara göre daha düşük tutulmalıdır.
Aksi takdirde yüksek basınçtan dolayı motor çabuk yıpranacak ve
hatta çok zorlandığı durumlarda motorun patlama riski ortaya çıkacaktır.
Turbo uygulaması, motorun pistonları ve gerekiyorsa
diğer aksamının da uygun şekilde değiştirilmesi suretiyle yapılmalıdır.
Gücün %50’lere varan artışına dayanma ihtimali zayıf olan şanzıman
ve aktarma sisteminin de değiştirilmesi gerekebilir.
Turbo motorlar kullanılırken dikkat edilmesi
gereken bir başka husus ise otomobili yüksek devirlerde kullandıktan
sonra motor stop edilmeden önce kısa bir müddet de olsa rölantide çalıştırılarak,
türbünün boşalması ve soğumasına izin verilmesidir. Aksi takdirde
gazın sirkülasyonu esnasında türbün boşalmadan bir miktar gaz içerde
hapis olacak ve zaman içinde turboyu ciddi şekilde yıpratacaktır.
Turbo uygulamasının motorda çok daha fazla yük ve yüksek ısılara
yol açacağı ve bunun için intercooler uygulamaları veya diğer soğutma
yöntemleri gerektiği unutulmamalıdır.
Turbo uygulaması özellikle ülkemizdeki otomobil
modellerinde süperşarjdan daha yaygındır.
Bu uygulamanın bir çok zaman Avrupalı standart
otomobillerde fabrika çıkışı uygulandığı da görülmektedir. Örnek
olarak VW’nin 1.8 litre hacimli 125 beygir güç üretebilen motoruna
uygulanan çok küçük türbünlü bir turbo ile 1.8T motorunu yarattığı
ve 150 beygir güç ürettiği bilinmektedir.
Eski Honda Accord’larda kullanılan 2 litre motorlu
135 beygir güç üretebilen Honda motoru, Rover tarafından 220 coupe
turbo ve Rover 620ti modellerinde güçlü bir turbo ile kullanılmıştır.
Sonucunda 200 beygir güç üreten bir makine ortaya çıkmıştır.
|
